Βάζοντας όρια στα παιδιά

blog3

Παπαδοπούλου Βασιλική MSc, Ψυχολόγος (Κλινική Ψυχολογία – Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών).
Επιστημονική Συνεργάτης της Διεπιστημονικής & Ερευνητικής Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης Παιδιών & Ενηλίκων – ΔΙ.ΚΕ.Ψ.Υ.
 
Το σημαντικό που χρειάζεται να αντιληφθούν τα παιδιά όταν εκδηλώνουν ανεπιθύμητες συμπεριφορές είναι ότι θα υπάρξουν συνέπειες όπως όλοι υφίστανται συνέπειες όταν κάνουν κάτι που δεν είναι αποδεκτό.

Αποφεύγουμε λεκτικά να χρησιμοποιούμε τη λέξη «τιμωρία» σε ένα παιδί όταν αντιδρά, είναι ανυπάκουο κ.α. Αναφερόμαστε σε συνέπειες, οι οποίες θα έχουν πρώτα προειδοποιηθεί και θα έχουν ένα ξεκάθαρο σκοπό.

Επίσης αποφεύγουμε να φωνάζουμε ή να χτυπάμε εμείς οι ίδιοι την ώρα της κρίσης. Δεν ωφελεί να λέμε στο παιδί να μην κάνει πράγματα που κάνουμε κι εμείς διότι το παιδί αντιγράφει όλες τις συμπεριφορές/ αντιδράσεις των ενηλίκων. Άλλωστε όταν τόσο έντονα συναισθήματα κατακλύζουν το παιδί τη στιγμή του έντονου ξεσπάσματος, είναι και το ίδιο αρκετά αγχωμένο και φοβισμένο με την έλλειψη ελέγχου του εαυτού του. Δεν βοηθά να δει ΚΑΙ εμάς εκτός ελέγχου.
 
 
Λεκτική αποδοκιμασία και αγνόηση
 
Χρησιμοποιούμε με σταθερό τρόπο τη λεκτική αποδοκιμασία (διατυπώνουμε ήρεμα και σταθερά τον ήδη υπάρχον κανόνα) και αμέσως μετά αγνοούμε το παιδί που εκδηλώνει ανεπιθύμητη συμπεριφορά λέγοντας π.χ «Δεν μπορώ να καταλάβω αν δεν σταματήσεις να φωνάζεις και δε μου πεις ήρεμα τι θέλεις»…

Μπορούμε να πάμε για λίγο σε κάποιο άλλο χώρο, δίνοντας του το χρόνο και το χώρο να σκεφτεί. Την ώρα της έντασης δεν συζητάμε με το παιδί, δεν κάνουμε κήρυγμα και δεν διαπραγματευόμαστε. Καλό είναι να εκφραζόμαστε με απλές εκφράσεις, κατανοητές και αντίστοιχες της ηλικίας του κάθε παιδιού.

Εμμένουμε σταθερά στον κανόνα χωρίς να ενδίδουμε σε παρακάλια του παιδιού διότι του περνάμε το μήνυμα ότι με λίγη πίεση το όριο είναι μεταβλητό. Με αυτόν τον τρόπο αγνοούμε την αρνητική συμπεριφορά του παιδιού και ταυτόχρονα δεν συμβιβαζόμαστε με το χειρισμό του. Το μήνυμα που λαμβάνει αυτόματα το παιδί είναι ότι δεν έχει νόημα να συμπεριφέρεται έτσι, καθώς δεν έχει τίποτα να κερδίσει.
 
 
Έκφραση των συναισθημάτων
 
Όταν ηρεμήσουν τα πράγματα, πηγαίνουμε κοντά στο  παιδί και μιλάμε μαζί του για αυτό που έγινε. Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε και να ονομάσουμε εμείς οι ίδιοι τα συναισθήματά που μπορεί να βιώνει εκείνη τη στιγμή και το ίδιο είτε δεν τα αντιλαμβάνεται, είτε δεν ξέρει πώς να τα εκφράσει.
Με αυτόν τον τρόπο δείχνουμε ότι μπορούμε να κουβεντιάσουμε όταν νοιώθουμε θυμωμένοι ή απογοητευμένοι αντί να φωνάζουμε, πετάμε πράγματα κ.α. Μπορούμε να πούμε π.χ. «στεναχωριέμαι όταν μαλώνουμε μεταξύ μας», ή «καταλαβαίνω ότι θύμωσες επειδή δεν είδες το αγαπημένο σου παιδικό» ή «Τώρα που δεν φωνάζεις δυνατά μπορώ καλύτερα να καταλάβω τι θέλεις» κ.ο.κ.
 
 
Διακοπή χρόνου (time out) ή Γωνιά της σκέψης
 
Όταν ένα παιδί βρίσκεται σε ένα χώρο και εκδηλώνει ανεπιθύμητη συμπεριφορά, απομακρύνουμε το παιδί από τις δραστηριότητες στο χώρο αυτό και το οδηγούμε σε μια γωνία ή σε ένα άλλο δωμάτιο να καθίσει μόνο του για λίγα λεπτά, προκειμένου να σκεφτεί τη παρούσα συμπεριφορά και να ηρεμήσει. Αφού τελειώσει ο χρόνος, αγκαλιάζουμε το παιδί και εξηγούμε γιατί ήταν αναγκαίο να γίνει αυτό. Η διακοπή χρόνου πρέπει να χρησιμοποιείται για λίγα λεπτά και δεν έχει στόχο την εξόντωση του παιδιού.

Απαραίτητη προϋπόθεση εδώ, είναι το παιδί να μεταφερθεί από μια συνθήκη που του αρέσει, σε μια άλλη συνθήκη που θα του δώσει τη δυνατότητα να σκεφτεί αυτό που συνέβη. Αυτή η συνθήκη για ορισμένα παιδιά δεν ωφελεί να είναι η ολιγόλεπτη παραμονή του παιδιού στο δικό του δωμάτιο, διότι εκεί μπορεί να απασχοληθεί με τα παιχνίδια του και σε αυτή την περίπτωση δεν έχει καμία αξία το time out.

Η ίδια τεχνική μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για τα παιχνίδια. Για παράδειγμα τα δύο αδέρφια που τσακώνονται για το ποιος θα πάρει ένα παιχνίδι και στο δωμάτιο κυριαρχεί πανικός, η μητέρα μπορεί να τα προειδοποιήσει ότι αν δεν βρουν σύντομα μια λύση τότε το παιχνίδι θα μπει σε time out για λίγα λεπτά. Επίσης, κάποιοι γονείς μπορεί να εφαρμόσουν το time out για τους ίδιους πηγαίνοντας σε έναν άλλο χώρο μέχρι να ηρεμήσει η κατάσταση.
 
 
Στέρηση αγαπημένων αντικειμένων ή δυνατότητα επιλογής
 
Η στέρηση του επιθυμητού αντικειμένου όταν το παιδί εκδηλώνει αντιδραστική συμπεριφορά χρειάζεται να είναι σύντομη και δίκαιη.

Για παράδειγμα ένα παιδί που ενοχλεί συνέχεια, η συνέπεια μπορεί να είναι «δε θα δεις το πρώτο μισό της αγαπημένης σου παιδικής σειράς στην τηλεόραση» και όχι «δεν θα δεις καθόλου τηλεόραση». Με αυτόν τον τρόπο ισχύει η συνέπεια, χωρίς να είναι άδικη για το παιδί και ταυτόχρονα το ίδιο έρχεται σε περισσότερη επαφή με αυτό που συνέβη. Ένας άλλος τρόπος (κυρίως για τα μεγαλύτερα παιδιά) είναι να δοθεί η ευκαιρία στο ίδιο το παιδί να επιλέξει μια συνέπεια, αντί να την επιβάλλουμε εμείς.
 
 
Αντί επιλόγου
  • Τα όρια είναι σημαντικά για τα παιδιά: τους δίνουν ασφάλεια, υποστήριξη και χώρο για να δημιουργήσουν την ταυτότητά τους.
  • Τα όρια είναι διαφορετικά για κάθε παιδί.
  • Τα όρια δεν ισχύουν για πάντα, συμβαδίζουν με την εξέλιξη του παιδιού και διαφοροποιούνται ανάλογα με την ηλικία του.
 
 
Ενδεικτική βιβλιογραφία
 
Green, C. (2005). Τα νήπια έγιναν παιδιά. (Επ. Επιμ: Προδρόμου, Ν. & Μετ: Γεωργιάδου, Ε.). Αθήνα: Πλατύπους Εκδοτική.
 
Rogge, J-U. (2007). Τα παιδιά χρειάζονται όρια, τα έχουν ανάγκη. Αθήνα: Θυμάρι.
 
Wyckoff, J., Unell, B. C. (2004). Πειθαρχία χωρίς ξύλο και φωνές, οδηγός επιβίωσης για παιδιά προσχολικής ηλικίας. εκδ. Maxi Guide.